Als je belegt, krijg je vroeg of laat te maken met box 3. En eerlijk is eerlijk: dit is zo’n onderwerp waar veel mensen spontaan afhaken. Fictief rendement, vermogensbelasting, percentages die elk jaar veranderen… niet bepaald sexy. Toch is het wél belangrijk om te snappen hoe box 3 werkt, want het heeft direct invloed op wat je onder de streep overhoudt van je beleggingen.
Geen zorgen: we leggen het je rustig uit. Wat box 3 is, hoe de belasting wordt berekend en wat de regels zijn in 2026. Zo weet jij aan het einde van dit artikel precies waar je aan toe bent.
Wat is box 3 eigenlijk?
In Nederland worden je inkomsten en vermogen verdeeld over verschillende ‘boxen’. Box 3 is de box voor je vermogen. Denk aan spaargeld, beleggingen, crypto en andere bezittingen, minus je schulden. FYI, hier valt ook je studieschuld onder.
Het bijzondere aan box 3 is dat de Belastingdienst niet kijkt naar wat je écht hebt verdiend, maar naar wat je volgens hen had kunnen verdienen. Dat noemen ze het fictieve rendement. Ook als je beleggingen zijn gedaald of nauwelijks iets hebben opgeleverd, betaal je dus alsnog belasting.
Hoe werkt dat fictieve rendement?
De Belastingdienst gaat ervan uit dat je vermogen gemiddeld een bepaald rendement oplevert. Voor beleggingen ligt het fictieve rendement hoger dan voor spaargeld. Dat percentage wordt elk jaar opnieuw vastgesteld.
Over dat ‘verzonnen’ rendement betaal je vervolgens belasting. Je daadwerkelijke winst doet er dus niet toe; de Belastingdienst rekent met een theoretische opbrengst. Dat voelt soms krom, zeker in jaren waarin de markt tegenzit, maar zo werkt het huidige systeem.
Hoe werkt dat fictieve rendement?
De Belastingdienst gaat ervan uit dat je vermogen gemiddeld een bepaald rendement oplevert. Voor beleggingen ligt het fictieve rendement hoger dan voor spaargeld. Dat percentage wordt elk jaar opnieuw vastgesteld.
Over dat ‘verzonnen’ rendement betaal je vervolgens belasting. Je daadwerkelijke winst doet er dus niet toe; de Belastingdienst rekent met een theoretische opbrengst. Dat voelt soms krom, zeker in jaren waarin de markt tegenzit, maar zo werkt het huidige systeem.
Hoeveel belasting betaal je dan?
Niet je hele vermogen wordt belast. Een deel van je vermogen is vrijgesteld van belasting. Dit noemen we je heffingsvrije vermogen. De hoogte van het heffingsvrije vermogen verschilt elk jaar een beetje. In 2026 ligt het heffingsvrije vermogen voor iemand zonder fiscale partner bij €59.357. Met een fiscale partner is het heffingsvrije vermogen €118.714. Alles boven die vrijstelling valt in box 3 en daarover betaal je belasting.
De stappen zijn grofweg als volgt:
1. Je kijkt hoeveel vermogen je hebt op 1 januari
2. Je haalt daar de vrijstelling vanaf
3. Over het resterende bedrag rekent de Belastingdienst een fictief rendement
4. Over dat rendement betaal je belasting
Hoe groter je beleggingsvermogen, hoe groter het effect van box 3 op je uiteindelijke rendement.
Denk je nu: Aaah, wat hoort er dan allemaal bij mijn vermogen? En krijg je een keiharde error in je hoofd? Dat hadden wij ook, dus hebben we een informatiepagina van de Belastingdienst opgezocht die dit precies uitlegt. Klik vooral ook door naar de sublinkjes op deze pagina, daar vind je alles wat je nodig hebt.
Praktisch voorbeeld: hoe werkt box 3 in de praktijk?
Stel: je hebt op 1 januari €65.000 aan vermogen. Je hebt geen fiscale partner. Dat bestaat uit beleggingen en spaargeld samen. €59.357 daarvan valt onder het heffingsvrije vermogen. Alles daarboven wordt belast. Dat betekent dat er €5.643 belast wordt in box 3.
De Belastingdienst gaat vervolgens uit van een fictief rendement. Voor beleggingen ligt dat hoger dan voor spaargeld. Stel dat het fictieve rendement voor beleggingen rond de 6% ligt. Over die €5.643 rekent de Belastingdienst dan een ‘theoretische winst’ van zo’n €338. Over dat bedrag betaal je vervolgens belasting (ongeveer een derde). Dat komt neer op zo’n €112 belasting.
Belangrijk om te snappen is dat het voor de belasting niet uitmaakt of je portefeuille dat jaar daadwerkelijk winst heeft gemaakt. Zelfs als je beleggingen in waarde zijn gedaald, betaal je alsnog box 3-belasting. En hoe groter je vermogen wordt, hoe groter ook de impact van box 3 op je uiteindelijke rendement.
Dit voorbeeld laat vooral zien waarom box 3 iets is om rekening mee te houden, maar geen reden om beleggen links te laten liggen.
Kan ik ook mijn werkelijk rendement laten belasten?
Ja, dat kan! Sinds een aantal recente uitspraken van de Hoge Raad in de zomer van 2025 is het mogelijk om aan te tonen wat je écht hebt verdiend in box 3, in plaats van het fictieve rendement dat de Belastingdienst standaard rekent. Dit heet de Wet tegenbewijsregeling box 3. Stel: je vermogen is 100.000 euro, en de fiscus gaat uit van een fictief rendement van 6 %, terwijl je in werkelijkheid maar 2.000 euro winst hebt gemaakt. Door dit aan te tonen, wordt je belasting aangepast en betaal je alleen over wat je echt hebt verdiend. Belangrijk om te weten: deze regeling is volledig optioneel. Je hoeft dit dus niet te doen als het je te veel gedoe lijkt, maar het kan wel handig zijn om te voorkomen dat je te veel betaalt, zeker als je portefeuille tijdelijk verlies draait of flink schommelt.
En handig: als je belegt via een platform zoals Trade Republic, dan heb je precies overzichtelijk wat je aan rendement hebt gemaakt over je ETF’s, aandelen en andere posities. Trade Republic laat je eenvoudig je totale rendement zien in je dashboard, inclusief historisch overzicht en grafieken, waardoor het makkelijker is om te onderbouwen wat je werkelijk hebt verdiend. Dat scheelt zoekwerk en gedoe wanneer je besluit om de regeling te gebruiken en je werkelijke rendement wilt aantonen bij de Belastingdienst.
Wat verandert er in box 3 vanaf 2026?
De plannen voor box 3 zijn de laatste tijd flink besproken, maar de meest opvallende wijziging die nu door de Tweede Kamer is aangenomen is dat het fictieve rendement over beleggingen en andere bezittingen in 2026 uitkomt op 6%. Eerder liep er een voorstel om dit naar 7,78% te verhogen en tegelijk het heffingsvrije vermogen flink te verlagen, maar dat is uiteindelijk van tafel gehaald. Daardoor blijft het heffingsvrij vermogen per persoon in 2026 rond de €59.357 liggen, iets hoger dan eerder voorgesteld.
Deze regels gelden voor je voorlopige aanslag 2026, maar houd er rekening mee dat eerste aanslagen soms nog met een hogere fictieve percentage kunnen worden berekend. Geen paniek, dit kan later worden rechtgetrokken bij de definitieve aanslag.
Waarom voelt box 3 voor beleggers soms oneerlijk?
Omdat het systeem geen rekening houdt met risico. Beleggen kan stijgen, maar ook dalen. Toch gaat de Belastingdienst uit van een gemiddeld rendement, ongeacht of je dit haalt of niet. In goede jaren voelt dat misschien prima, maar in slechte beursjaren betaal je mogelijk belasting terwijl je portefeuille in het rood staat. Daarom is box 3 regelmatig onderwerp van discussie en verandering. Het systeem is de afgelopen jaren meerdere keren aangepast en zal waarschijnlijk blijven evolueren.
Wat betekent dit concreet voor jou als belegger?
Box 3 is geen reden om niet te beleggen. Het is wél iets om mee te nemen in je verwachtingen. Je netto rendement is niet alleen afhankelijk van hoe goed je beleggingen presteren, maar ook van hoeveel belasting je moet afdragen. Het helpt om hier bewust van te zijn, zeker als je vermogen groeit. Door je beleggingen en spaargeld goed te spreiden en regelmatig te evalueren, voorkom je verrassingen bij je belastingaangifte.
Beleg je (ook) in crypto? Dan is het goed om te weten dat daar andere belastingregels voor gelden. We hebben het hier stap voor stap voor je uitgelegd.
Tot slot:
Box 3 blijft een lastig onderwerp, maar de kern is simpel: de Belastingdienst gaat uit van een gemiddeld rendement en belast dat, ongeacht wat je echt verdient. Door te begrijpen hoe dit werkt, kun je betere keuzes maken en weet je waar je financieel staat.
En dat is uiteindelijk waar het om draait: niet alles perfect timen of optimaliseren, maar wél snappen hoe het spel gespeeld wordt.
Disclaimer: Beleggen brengt risico’s met zich mee. Dit artikel is geschreven in samenwerking met Trade Republic.
